Enkele feiten over toezicht op goede doelen

Traditioneel vervult de overheid een belangrijke taak bij publieke diensten als onderwijs, gezondheidszorg, milieu, ontwikkelingssamenwerking, cultuur en sport. De tendens is dat de overheid bij de invulling van deze sectoren meer en meer overlaat aan het privé-initiatief. Goede doelen organisaties spelen daarbij een belangrijke rol. Het ministerie van Financiën heeft het schenken aan goede doelen zelfs gefaciliteerd. Per 1 januari 2008 zijn Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI’s) geen schenkingsrecht meer verschuldigd, mits zij aan een aantal criteria voldoen. Bovendien zijn schenkingen aan een ANBI in principe aftrekbaar.

In Nederland werd, voor zover bekend, in 2007 een bedrag van ca. 4,4 miljard Euro geschonken aan wervende organisaties. Miljoenen donateurs vertrouwen erop dat de fondsen besteed worden aan de doelen waarvoor ze bestemd zijn. Maar wie ziet erop toe dat dit ook werkelijk gebeurt?
Voor de bevordering van de transparantie en de betrouwbaarheid ziet de overheid een sleutelrol weggelegd voor het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF). Het CBF stelt zich ten doel om toezicht te houden op het inzamelen van geld voor goede doelen in het belang van het publiek en in het belang van de goede doelenorganisaties. Het CBF claimt onafhankelijk te zijn en zegt ook toezicht te houden op de bestedingen van ingezamelde gelden. Bovendien verstrekt het CBF het CBF-Keur aan fondsenwervende instellingen. Hiervoor heeft het CBF een licentie van de Raad van Accreditatie. De Raad van Accreditatie is een initiatief van het ministerie van Economische Zaken en wordt geacht het CBF te controleren op onafhankelijkheid en deskundigheid. De Verklaring van Geen Bezwaar wordt door het CBF toegekend aan kleinere goede doelen. Om in aanmerking te komen voor een CBF-Keur zijn een aantal criteria opgesteld op de terreinen bestuur, beleid, fondsenwerving, bestedingen en verslaglegging. Er zijn 268 keurmerkmerkhouders en 66 verklaringhouders.

Ruim 100 grote landelijk wervende goede doeleninstellingen hebben zich verenigd in de Vereniging van Fondsenwervende Instellingen (VFI). Een van de belangrijkste doelstellingen van de VFI is het behoud en het vergroten van het publieksvertrouwen ten behoeve van haar leden.
Een vereiste om lid te worden van de VFI is het bezit van het CBF keurmerk. Enkele vertegenwoordigers van de VFI hebben bovendien zitting in het CBF en de VFI heeft medezeggenschap in de formulering van de keurmerk-criteria. Daarentegen heeft maar één vertegenwoordiger van consumentenbelangen zitting in het College van Deskundigen van het CBF.

In Nederland zijn naar schatting zo’n 18.000 fondsenwervende instellingen actief. Omdat er geen eenduidig registratiesysteem voor goede doelen bestaat wordt een landelijke databank filantropie ontwikkeld, waaraan de overheid een bijdrage levert. Deze databank zal door het CBF en de VFI worden vormgegeven.

Naar aanleiding van de discussie over de directiesalarissen bij goede doelenorganisaties is in opdracht van de VFI een commissie in het leven geroepen, onder leiding van Herman Wijffels. In 2005 heeft deze commissie advies uitgebracht over een code goed bestuur. Dit advies heeft weer geleid tot een commissie onder leiding van Hans Pont, die de opdracht had de code goed bestuur en de CBF criteria met elkaar te vervlechten. In deze commissie namen zowel het CBF als de VFI deel. De adviezen van deze laatste commissie zullen worden opgenomen in de vernieuwde regels van het CBF per 1 juli 2008.

Klik hier voor het opiniestuk "onafhankelijk toezicht op bestedingen goede doelen discutabel".

Deze tekst is op verzoek van de redactie opinie van NRC-handelsblad geschreven en is in aangepaste vorm gepubliceerd in het NRC van 3 mei 2008.

Lees hier het artikel in het NRC van 3 mei 2008

Beluister hier het interview met Irene Mol op de NRC-podcast

Bekijk hier de reacties op het disccussieforum van het NRC