Consumeren is een morele daad

Wie in de winkel een biologische mango of avocado koopt, vraagt zich vast wel eens af waar ze nu eigenlijk vandaan komen. Eosta, groothandel in biologische groenten en fruit, heeft een systeem ontwikkeld, Nature & More, waarmee je via internet de teler en z'n bedrijf kunt bezoeken. Smaakmakend sprak met Volkert Engelsman, directeur van Eosta, over 'uitbuiting door anonimiteit'en de 'consument als derde macht'.

Biologische seizoensgroenten uit eigen regio zijn het beste alternatief als je milieuvriendelijk wilt consumeren, maar als je ook een biologische banaan wilt eten of een verse appel in mei dan ben je aangewezen op import. Bij de boer om de hoek kan je nog een kijkje gaan nemen hoe hij omgaat met zijn land, werknemers en de natuur op zijn bedrijf. Maar hoe weet je dat bij een mango uit Brazilië of een appel uit Nieuw Zeeland? Om de consument meer inzicht te geven over waar zijn product vandaan komt heeft Eosta, de grootste handelsonderneming in biologische groenten en fruit in Europa, het systeem Nature & More ontwikkeld. Eosta koopt producten in uit alle delen van de wereld - van Hollandse kasgroenten tot kiwi's uit Chili - en levert aan supermarkten, van Helsinki tot Napels. In het kantoorgebouw in Waddinxveen staan de werkkamers via open ruimtes, vides en glaswanden met elkaar in verbinding. Vanaf zijn werkplek kan directeur Volkert Engelsman de meeste van zijn zestig collega's zien. Het lichte, open kantoor staat symbool voor de transparantie waarmee Eosta over de hele wereld zaken doet.

Wat is de missie van Eosta?

Engelsman: "Wij willen er toe bijdragen dat consumenten de verantwoordelijkheid kunnen nemen voor de effecten van hun aankopen. Eén van de gevolgen van globarisering is dat de markt anoniemer is geworden. Je weet vaak niet waar een product vandaan komt en wat de ecologische en sociale consequenties van het productieproces zijn. Zolang de markt niet geïnformeerd is, is het moeilijk om van een vrije markt te spreken. Via de website van Nature & More kan je direct informatie krijgen over het product dat je in handen hebt."

Geeft het EKO-keurmerk niet voldoende garantie voor een ecologisch verantwoord product?

"Jazeker wel, maar dat neemt niet weg dat er tussen biologische telers onderling nog grote verschillen kunnen zitten, ook op sociaal-cultureel vlak. Neem bijvoorbeeld twee mangotelers in Brazilië. De één teelt keurig volgens de EU-normen biologische mango's. De ander teelt precies dezelfde mango's, volgens precies dezelfde EU-normen, maar zet zich ook in om het tropisch regenwoud te beschermen en heeft een schooltje gebouwd waar de kinderen van zijn werknemers leren lezen en schrijven. Die laatste teler voegt allerlei maatschappelijke waarden toe aan zijn mango's, die echter onbeloond blijven in de markt. In een anonieme markt moet hij tenslotte concurreren met z'n buurman, die deze waarden niet toevoegt en dus ook minder kosten maakt."

Wat is Nature & More?

"Een communicatiemiddel waarmee je de unieke oorsprong en kwaliteit van het product zichtbaar én verzilverbaar kunt maken." Engelsman pakt een netje met vier citroenen. Op elke citroen zit een stickertje geplakt met een code en de website www.natureandmore.com. Engelsman:"Als je op de website de code intikt, krijg je toegang tot de producent en een drievoudige kwaliteitsscore. Al onze producten worden beoordeeld op productkwaliteit, ecologische kwaliteit en sociaal-culturele kwaliteit. De productanalyses besteden we uit aan een laboratorium. Die controleert niet alleen op bestrijdingsmiddelen, maar test ook op smaak en vitaliteit. Voor de ecologische en sociale kwaliteit kijken we welke maatschappelijke waarden er aan het product toegevoegd zijn. Elke teler heeft hiervoor een vragenlijst ingevuld. Wat zijn de arbeidsomstandigheden voor de werknemers? Wat doet de teler aan bodumvruchtbaarheid of agrarisch natuurbeheer? Levert hij een bijdrage aan de ontwikkeling van de streek en de regionale cultuur? Voor al deze aspecten krijgt de teler punten. De controleorganisatie - die daar toch over de vloer komt om de biologische productiemethode te controleren - checkt voor ons of de vragenlijst correct is ongevuld."

Hoe worden de meerwaarden verzilverd in de markt?

"Dat is simpele marktwerking. Hoe hoger de kwaliteitsscore, hoe meer het product waard blijkt te zijn in de markt. Hoe we dat doen? Supermarkten en natuurvoedingswinkels blijken hun 'verantwoorde' imago graag op te laden met producten die niet alleen ecologisch maar ook sociaal verantwoord zijn, en die bovendien goed smaken. Daar hebben ze ook een meerprijs voor over. Maar dan moet die informatie wel beschikbaar zijn. Bij gebrek hieraan blijft de detailhandel op prijs concurreren. Nature & More tilt een product uit de anonimiteit en daarmee uit het ordinaire prijsgevecht. Het stelt de detailhandel in staat zich te profileren op kwaliteit. De ervaring leert dat de vraag naar de relatief hoogscorende producten groot is; iets dat we ook merken aan het grote en nog steeds groeiende aantal bezoekers van de Nature & More website."

Is het systeem betrouwbaar?

"Volledige transparantie is de beste waarborg voor betrouwbaarheid. Bovendien rekenen we ook volledig transparant af. Van de eindprijs worden de kosten en een vast dekkingspercentage ingehouden, het saldo is voor de producent. Ook het systeem voor de gecodeerde stickertjes is waterdicht. Ze worden er namelijk door de producent zelf opgeplakt, en die zal niet zo snel de codesticker van zijn buurman gaan gebruiken."

Nature & More is goed ontvangen door de markt en heeft vanwege zijn innovatieve karakter al meerdere prijzen gekregen, waaronder de prestigieuze Anglo Dutch Award for Enterprise en de publieksprijs voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). Waarom heeft Nature & More zoveel succes?

"Door de groeiende mondigheid van de consument. Die blijkt in toenemende mate geïnteresseerd in smaak, gezondheid, het milieu, streekproducten, maar ook in een rechtvaardiger welvaartsverdeling tussen noord en zuid. De vertaalslag naar de portemonnee wordt echter nog niet vaak gemaakt, en dáár ligt nu juist de macht die de consument heeft. Naast de politiek en de multinationals wordt de consument als groeiende derde macht gezien. Door inzage te geven in kwaliteitsaspecten, die tot nu toe in de anonimiteit van de markt verloren gingen, maakt Nature & More consumenten bewust van de macht die ze hebben. In een anonieme markt zal er altijd ruimte voor ecologische of sociale uitbuiting zijn. Door de transparantie die Eosta geeft, maakt uitbuiting plaats voor solidariteit. Of zoals Minister Veerman het zegt: "Consumeren is een morele daad en daar moet het bedrijfsleven op inspelen."


Websites: www.eosta.com en www.natureandmore.com